Danas se navršava 21 godina od svečanog otvorenja obnovljenog Starog mosta u Mostaru, jednog od najprepoznatljivijih simbola Bosne i Hercegovine, te snažne poruke nade, pomirenja i obnove. Most, koji je prvobitno izgrađen 1566. godine, u potpunosti je obnovljen i svečano otvoren 23. jula 2004. godine, uz prisustvo državnih i međunarodnih zvaničnika, kao i brojnih građana iz cijelog svijeta.
Obnova Starog mosta, koji je srušen 9. novembra 1993. godine tokom ratnih sukoba, trajala je skoro pet godina. Radi se o jednom od najvažnijih međunarodnih projekata poslijeratne obnove, koji je imao i snažno simbolično značenje – ponovno povezivanje dviju obala rijeke Neretve, ali i obnovu međuljudskih veza narušenih tokom rata.
Sporazum o obnovi Starog mosta potpisan je u Mostaru u junu 1999. godine, a inicirali su ga UNESCO, Grad Mostar i Ministarstvo vanjskih poslova BiH. Projekat je finansiran kombinacijom donacija i povoljnih kredita. Ukupna vrijednost iznosila je više od 15 miliona američkih dolara, a Svjetska banka je prvi put u svojoj historiji odobrila kredit za obnovu kulturne baštine. Podršku su pružile vlade Italije, Turske, Nizozemske, Francuske, Hrvatske, Grad Mostar i Razvojna banka Vijeća Evrope.
Za realizaciju projekta osnovana je Agencija za obnovu Starog mosta i kulturne baštine Mostara (PCU), koju su vodili Rusmir Ćišić i Tihomir Rozić. Radovi su zahtijevali izuzetno precizan inženjerski i konzervatorski pristup – pripremljeno je 1.088 kamenih blokova iz kamenoloma Mukoša, koji su ručno obrađeni i ugrađeni na temelju fotogrametrijskih snimaka originalnog luka. Korišteni su tradicionalni materijali: vapneni malter, olovo i izolacija na bazi gline i boksita, dok je nadzor nad izvođenjem radova obavljala firma OMEGA Engineering iz Dubrovnika.
Glavni izvođač radova bila je firma ER-BU iz Ankare, a projekt je izradila firma General Engineering iz Firence. Laboratorijska ispitivanja materijala obavljali su renomirani instituti iz Njemačke, Hrvatske i Bosne i Hercegovine.
Postavljanje prvog kamenog bloka na luk mosta 14. aprila 2003. godine označilo je početak ključne faze radova, dok je završni kamen ugrađen 20. avgusta iste godine. Svečano otvorenje 23. jula 2004. godine pratili su brojni uzvanici, među kojima su bili britanski princ Charles, predsjednici Hrvatske i Italije, premijeri nekoliko zemalja te posebni izaslanik Vatikana. Tog dana u Mostar su sletjela 22 aviona, a događaj je uživo prenosilo više od 28 međunarodnih televizijskih kuća, uključujući i CNN.
Za otvorenje je bilo akreditovano više od 600 novinara, snimatelja i fotoreportera iz zemlje, regije i svijeta. Bio je to, kako je tada istaknuto, jedan od najznačajnijih događaja u poslijeratnoj Bosni i Hercegovini, koji je privukao globalnu medijsku pažnju i vratio Mostar na svjetsku kartu kulturnih i turističkih destinacija, izjavio je tadašnji voditelj Press centra Miroslav Landeka.
– Otvorenje Starog mosta predstavlja historijsku prekretnicu za Mostar. On više nije politički simbol, već most koji pripada svim građanima, simbol zajedništva, kulture i budućnosti – rekao je tadašnji gradonačelnik Neven Tomić.
Godinu dana kasnije, 15. jula 2005. godine, obnovljeni Stari most uvršten je na UNESCO-ovu listu svjetske kulturne baštine. Time je potvrđena njegova izuzetna vrijednost, ne samo kao građevinski i historijski spomenik, već i kao simbol međunarodnog kulturnog dijaloga.
Stari most, kako je zapisao nobelovac Ivo Andrić, „važniji je od kuća, svetiji od hramova“ jer je „svačiji i prema svakom jednaki“. I danas, 21 godinu nakon obnove, ostaje trajni podsjetnik na snagu zajedničke volje da se prevaziđu podjele i ponovo izgradi Mostar – grad mostova, sjećanja i nade.
